اختلالات غذایی: وقتی رژیم از حد می گذرد (قسمت اول)

اختلالات غذایی: وقتی رژیم از حد می گذرد

در این مبحث

* تعیین منشأ اختلالات غذایی

* انواع اختلالات غذایی

* شناخت جنبه های روان شناختی و پزشکی

* درمان اختلالات غذایی

* از کدام مرجع یا منبع باید کمک گرفت

شاید نتوانید درک کنید که درمان و معالجه ی افراد مبتلا به اختلالات غذایی تا چه حد مشکل است. فرد مبتلا، تنها فرد متأثر از آن نیست. خانواده و دوستان نیز درد و تشویق را احساس می کنند. امروز اختلالات غذایی که تقریباً ۵ میلیون آمریکایی به آن مبتلا هستند مشکلی جدی و روبه رشد در جامعه است. ولی اینکه صرفاً رژیم دارید به این معنا نیست که مبتلا می شوید. بخش عظیمی از افراد رژیمی برنامه ها و فعالیت های رژیم دارند ولی به اختلالات غذایی مبتلا نمی شوند. با این حال، برای آن دسته از افرادی که مبتلا شده اند ممکن است پیامدهای ذهنی و جسمی وخیمی به دنبال داشته باشد.

منشأ اختلالات غذایی

چه چیزی موجب اختلالات غذایی می شود؟ برخلاف اعتقاد عمومی، اختلالات غذایی فقط در مورد چاق شدن یا لاغر بودن و یا غذا و وزن نیست. بلکه اساساً در مورد اعتماد به نفس، افسردگی، قدرت برقراری ارتباط یا ابراز وجود است. عوامل متعددی ممکن است نقش داشته باشد مانند تأکید جامعه بر لاغر بودن و زیبایی جسمانی، رواج رژیم در فرهنگ ما، فشار افکار عمومی یا ذهنیت های شخصی در مورد اینکه مردم باید کامل باشند و همین طور اعتقادات غذایی و تغذیه ای.

اختلالات غذایی زمانی شروع می شود که فرد با مشکلی عمده یا تغییری در زندگی رو به رو شود مانند: اعتیاد، مرگ یکی از عزیزان، طلاق در خانوده، ترک خانه بریا رفتن به مدرسه یا ازدواج. در چنین شرایطی فرد احساس عجز می کند و تسلطی بر خویش ندارد و غذا آرامش بدون قید و شرطی برای او فراهم می کند. کارشناسان، اختلالات غذایی را ترکیبی از کارکردهای جسمانی، عاطفی، روحی و فرهنگی می دانند که بد از آب درآمده است. اختلالات غذایی پیچیده است و درمان و معالجه ی آن زمان زیادی می برد.

نباید اختلالات غذایی را با غذا خوردن نامنظم اشتباه بگیرید. با این حال، اختلالات غذایی ممکن است شامل الگوی غذایی موقتی بشود که با تنش های گذرا دست و پنجه نرم می کند (امتحانات، ملاقات با خویشاوندان همسر و غیره) یا حتی یک رژیم کاهش وزن که بیش از حد جدی است. ممکن است عادت های ناسالم غذایی را از دوستان گرفته یا در واکنش به شرایط غیرمتعارف به آن روی آورده باشید، مانند مسافرت به جایی که همه ی اعمال آن با عجله انجام می شود و شما برای اینکه از گرسنگی نمیرید، مجبورید «هله هوله» بخورید. خلاصه آنکه اختلال غذایی موقتی نیست. نوعی رژیم هم نیست، بلکه بیماری است.

اگر چه اختلال غذایی ممکن است منجر به بی نظمی در خوردن شود، تفاوت بارزی میان دو شرایط وجود دارد. جدول شماره (۱) که با مجوز مرکز اختلال غذایی هاروارد تجدید چاپ شده این تفاوت ها را برجسته می کند.

جدول شماره (۱)               اختلالات غذایی در مقایسه با بی نظمی های غذا خوردن
 بی نظمی های غذا خوردناختلالات غذایی
تمایز اصلیواکنش به شرایط زندگی، یک عادتنوعی بیماری
علائم روانیافکار و رفتارهای غیرمعمول در مورد بدن، غذاها و خوردن که به مشکلات اجتماعی، تحصیلی، کاری و از دست دادن سلامتی منجر نمی شود.افکار و رفتارهایی که حالت تکرارشونده و دائمی پیدا کرده اند، در مورد مشکلات بدن، غذاها، مدرسه و کار.
مشکلات پزشکی مرتبطممکن است منجر به تغییرات وزنی گذار یا مشکلات تغذیه ای شود؛ به ندرت موجب عارضه ای جدی به لحاظ پزشکی می شود.ممکن است عارضه ای جدی به وجود آید که منجر به بستری شدن در بیمارستان یا مرگ شود.
درمانگروه آموزش یا کمک به خود به ایجاد تغییر کمک می کند. روان درمانی و مشاوره ی غذایی مکن است مؤثر باشد ولی معمولاً نقش اساسی ندارد.

ممکن است مشکلات بدون درمان برطرف شوند.

نیاز به سلامتی ذهنی و درمان پزشکی تخصصی دارد. مشکلات بدون درمان برطرف نمی شوند.

چه کسی دچار اختلالات غذایی می شود؟

به طور کلی افراد باهوش، پرانرژی، جذاب، وظیفه شناس و سخت کوش از هر نژاد و از طبقات متوسط به اختلالات غذایی دچار می شوند. ۹۰ تا ۹۵ درصد آن ها زن هستند. آن ها اغلب در رده ی سنی ۱۲ تا ۲۵ سال قرار دارند، البته مواردی هم گزارش شده که افراد بسیار جوان تر یا مسن تر بوده اند. افرادی که آسیب پذیری بیشتری برای ابتلا به اختلالات غذایی دارند اغلب دچار مشکلات خانوادگی اند یا زمینه های بیولوژیکی و اختلالات روانی ای دارند که طرز فکر آن را تغییر می دهد. عوامل متعددی ممکن است موجب اختلال غذایی شود. مورد مشترک در میان تمام افراد مبتلا به اختلال غذایی، سابقه رژیم است.

اختلالات غذایی ممکن است زمانی به وجود آید که فرد جوان است ولی در میانسالی عود کند. اغلب فرد سالیان سال در سکوت رنج برده است. بیماری در میانسالی، بیشتر برای آرام کردن تنش، اضطراب و خشم است تا ظاهر. نگرانی در مورد انتقال بیماری به فرزندان مسئله ای است که بسیاری از مبتلایان را به سمت درمان می کشاند.

مشکلات روانی مرتبط با اختلالات غذایی

متأسفانه فرد مبتلا به اختلالات غذایی برای غلبه بر مشکلات و اعتماد به نفس مبارزه می کند. ولی بیماری تأثیری مغایر به وجود می آورد. فرد مبتلا به اختلالات غذایی ممکن است متوجه شود که با هر یک از مشکلات روانی زیر علاوه بر علائم جسمانی باید دست و پنجه نرم کند:

P احساس ناامیدی می کند. شاید تسلیم شود و به تقدیر اعتقاد پیدا کند یا به پوچی برسد.

P احساس عجز و ناتوانی در غلبه بر مشکلات می کند.

P احساس گناه و خجالت می کند.

P هراس هایش آَشکار می شود.

P نگران غذا و خوردن است و افکار وسوسه گونه دارد.

P با خشم مبارزه و آن را سرکوب می کند.

تشخیص وجود متعدد اختلالات غذایی

اختلالات غذایی به شکل های گوناگونی بروز می کند. بی اشتهایی یا پرخوری عصبی و اختلال پرخوری شایع ترین اختلالاتند و بعداً در این قسمت به تفضیل درباره ی آن توضیح می دهیم. اگر می خواهید با یک نگاه اطلاعاتی در مورد تشابهات و تفاوت های آن ها به دست آورید به جدول شماره (۲) مراجعه کنید.

جدول شماره (۲)                     بی اشتهایی عصبی، پرخوری عصبی و اختلال پرخوری: تفاوت ها و تشابهات
 بی اشتهایی عصبیپرخوری عصبیاختلال پرخوری
تخمینی۵/۰ الی ۱ %تا ۱%میزان شیوع آن ۲۵ است.
میزان ابتلا در مردان در مقایسه با زنان۵ تا ۱۰% مرد، ۹۰   تا ۹۵% زن     ۵  تا ۱۰% مرد، ۹۰ تا ۹۵% زننامعلوم
سن اصلی شروعاوایل تا اواسط نوجوانیاواخر نوجوانی و اوایل ۲۰ سالگیدر هر سنی ولی معمولاً تا بزرگسالی تشخیص داده نمی شود
وزنبه شدت لاغر و ضعیف؛ کمتر از ۸۵% از وزن طبیعی یا ایده آل بدننزدیک به وزن ایده آل بدن، ولی اغلب دارای نوسانات وزنی استمعمولاً اضافه وزن یا چاقی مفرط دارد
اعتماد به نفسکمکمکم
افسردگیشایعشایعشایع
استفاده ی بد از موادنادرشایعنادر
میزان کاهش وزنسریعبه کرات وزن کم و اضافه می کند یا رژیم های دائمی بدون کاهش وزن دارد.به کرات وزن کم و اضافه می کند یا رژیم های دائمی بدون کاهش وزن دارد
سابقه ی رژیمبلهبلهبله

* تعیین آمار دقیق مشکل است زیرا از پزشکان نخواسته اند اختلالات غذایی را به مرکز سلامتی گزارش کنند و چون افراد مبتلا به اختلالات غذایی مشکل خود را انکار می کنند و در مورد رفتارهایشان بسیار پنهان کارند، این آمار دقیق نیست.

بی اشتهایی عصبی

وقتی کسی تا آنجا رژیم می گیرد که وزنی متعادل ۸۵ درصد وزن عادی و طبیعی بدنش پیدا می کند (یا به شاخص توده ی بدن ۵/۱۷ می رسد)، از افزایش وزن می ترسد و تمام فکر و ذکرش به خوراکی ها مشغول می شود، عادت های غذایی ناهنجاری پیدا می کند، عادت ماهیانه اش قطع می شود یا اگر مرد است با کاهش میل یا لذت جنسی مواجه می شود، ممکن است به بی اشتهایی عصبی مبتلا باشد.

بی اشتهایی عصبی اختلالی غذایی است که فرد از حفظ حداقل وزن طبیعی بدن یا بالاتر از آن، نسبت به سن و قد خود سرباز می زند. همچنین فرد از اضافه کرد وزن یا چاق شدن، حتی با وجود اینکه علناً زیر وزن طبیعی است به شدت می ترسد. از هر ۱۰۰ نفر یک تن بین سنین ۱۰ تا ۲۰ سالگی به بی اشتهایی عصبی مبتلا می شود. بی اشتهایی در اوایل و تا اواسط نوجوانی زمانی که چربی بدن از ۱۲ درصد قبل از بلوغ تا تقریباً ۲۰ تا ۲۵ درصد بعد از آن افزایش می یابد زمینه ی بروز دارد. این افزایش در چربی بدن اضافه وزن حقیقی در معنای بزرگسالی نیست، بلکه عملکرد بیولوژیکی طبیعی رشد زنان است. ۹۰ تا ۹۵ درصد مبتلایان به بی اشتهایی، زنان هستند و ۷۵ درصد از زنان جوانی که مبتلا به بی اشتهایی عصبی اند سابقه ی اضافه وزن ندارند.

با بی اشتهایی عصبی علاوه بر تغییرات جسمانی، تغییرات عاطفی نیز بروز می کند مانند زودرنجی، افسردگی، دمدمی مزاجی و تنهایی. بر اساس سابقه ای که کارشناسان اختلالات غذایی از شخصیت، ویژگی ها و خصلت های خانوادگی مبتلایان به بی اشتهایی عصبی تهیه کرده اند، آن ها افرادی مطیع، به دنبال تأیید، خوددار از مشاجره، کمال گرا، از نظر اجتماعی نگران کننده و وسواسی، بی اراده، با هوشی متوسط یا بالاتر از متوسط هستند. محیط خانوادگی آن ها ممکن است شامل مادری با نقش حمایتی مفرط، موشکاف، مزاحم، سلطه جو و پدری منفعل، گوشه گیر و بدون حضور عاطفی در خانواده باشد. البته هر کسی که مبتلا به بی اشتهایی عصبی است –همچنین خانواده ی او – لزوماً واجد تمام یا بعضی از این خصلت ها نیست، اما این به شما کمک می کند تا تصویری از موضوعاتی داشته باشید که بسیاری از مبتلایان به بی اشتهایی عصبی باید برای غلبه با آن ها مبارزه کنند.

آیا علائم زیر در مورد شما صادق است (یا کسی را می شناسید که در مورد او صادق باشد)؟ هر چه پاسخ های «بله» بیشتر باشد احتمال اینکه شما (یا او) به بی اشتهایی عصبی مبتلا باشید بیشتر است.

P از وعده های غذایی صرف نظر می کند، فقط مقداری بسیار جزئی می خورد و جلو مردم چیزی نمی خورد.

P به روش همیشگی غذا می خورد، مثلاً غذا را به تکه های بسیار کوچکی خرد می کند یا هر تکه را بیش از حد می جود و ترکیب های غذایی عجیبی درست می کند.

P خودش خرید و آشپزی می کند ولی نمی خورد.

P همیشه بهانه هایی برای نخوردن می آورد: گرسنه نیستم، همین الان با دوستم غذا خوردم، حالم خوب نیست و از حاضر شدن در وقت غذا یا موقعیت هایی که شامل غذا خوردن باشد اجتناب می کند.

P از غذاهای مورد علاقه اش، مانند گوشت قرمز و دسرها بیزار شده است.

P فقط غذاهای «مطمئن« می خورد؛ در مورد سلامت غذاهایی که می خورد لاف می زند؛ قسمت اعظم یا گروه کاملی از غذاها مانند کربوهیدرات ها یا چربی ها را حذف می کند.

P اظهار می کند که بسیار چاق است حتی اگر مغایر با واقعیت باشد و تصویر ذهنی بدشکلی از بدنش دارد.

P با افرادی که قصد کمک دارند جر و بحث می کند.

P مشکل تمرکزی دارد.

P خشم خود را انکار می کند و عباراتی می گوید مانند «همه چیز رو به راه است؛ فقط خسته و مضطربیم».

P از نظر اجتماعی تنهاست، به درون خود فرو می رود.

P اغلب بیش از حد ورزش می کند و برنامه ی روزانه خشکی دارد.

P برای پنهان کردن لاغری اش لباس های گشاد می پوشد.

پرخوری عصبی

پرخوری عصبی با رفتارهایی توصیف می شود که غالباً برای پاکسازی از شخص سر می زند، مانند استفراغ با تحریک شخصی، استفاده ی غلط از داروهای ملین یا مدّر یا ورزش مفرط برای پیشگیری از افزایش وزن. پرخوری در نوجوانان و خانمهای جوان بروز می کند، تقریباً در آقایان شایع نیست و اساساً در اواخر دوران نوجوانی یا اوایل ۲۰ سالگی بروز می کند. پنجاه درصد مبتلایان پرخوری یا بی اشتهایی عصبی دارند و یا داشته اند.

برخی کارشناسان معتقدند که ۱۰ درصد خانم ها در زندگی به اینعارضه مبتلا شده اند. از نظر بالینی فرد مبتلا به پرخوری عصبی حداقل دو بار در هفته پرخوری می کند، مقادیر زیادی غذا تقریباً در مدت کوتاهی می خورد و سپس بدنش را برای رهایی از کالری های ناخواسته پاکسازی می کند. بیش از نیمی از مبتلایان به پرخوری به شدت افسرده اند و اغلب علاوه بر مشکلات تغذیه ای، مواد مخدر هم استفاده می کنند. بر خلاف مبتلایان به بی اشتهایی که بیش از حد لاغرند، وزن مبتلایان به پرخوری معمولاً متوسط یا کمی بالاتر از متوسط است و اغلب افت و خیز دارد.

آیا شما به علائم زیر دچار هستید یا کسی را می شناسید که دچار باشد؟ هر چه پاسخ های «بله» بیشتر باشد احتمال اینکه شما (یا او) به پرخوری عصبی مبتلا باشید بیشتر است.

P معمولاً در خفا، پرخوری می کند و ممکن است خوراکی های خاصی برای سور و ساتش بخرد؛ خوردن در کنار دیگران برایش ناراحت کننده است.

P بعد از وعده های غذا بهانه هایی برای رفتن به دستشویی می آورد.

P مقادیر زیادی خوراکی می خرد که ناگهان ناپدید می شوند.

P در اطراف فک ها و گونه هایش ورمی غیرعادی نمایان می شود؛ ممکن است بندهای انگشتانش در پشت دست به دلیل تحریک به استفراغ زخمی یا پینه بسته باشد.

P به دلیل استفراغ های مکرر دندان هایی زرد یا رنگ گرفته دارد.

P مقدار زیادی غذا را یک مرتبه می خورد و احساس می کند از کنترل خارج شده و قادر نیست دست از خوردن بکشد.

P از دوستان کناره گیری  می کند.

P با توجه به مقدار غذایی که مرتب مصرف می کند به نظر نمی رسد که بیش از حد وزن اضافه کند.

P اغلب بیش از حد ورزش می کند.

P برای مخفی کردن صدای استفراغ آب را باز می گذارد، ممکن است بیش از حد از دهان شویه و خوشبوکننده های تنفسی استفاده کند و ممکن است دستشویی بدبویی داشته باشد.

P با حالت های روحی متغیری مواجه می شود؛ ممکن است با افسردگی، تنهایی، خجالت و احساس پوچی مواجه شود (هر چند تظاهر به بشاشی می کند).

اختلالات پرخوری

اختلال پرخوری ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد ولی اغلب تا بزرگسالی تشخیص داده نمی شود. این عارضه مانند پرخوری عصبی است ولی بدون فعالیت های پاکسازی کننده. قربانیان اختلال پرخوری حداقل دو بار در هفته مقدار زیادی غذا می خورند که اغلب در زمانی نسبتاً کوتاه است. آن ها برای فرار از احساسات می خورند در ضمن غذا باعث می شود که احساس کنند خارج از کنترلند. آن ها اغلب از شرکت در موقعیت های اجتماعی که غذا سرو می شود می پرهیزند و تمام مشغله ی ذهنی شان – در حد آزاردهنده و وسواس گونه ای- غذا، رژیم و وزن بدن است. اکثر افراد پرخور اضافه وزن یا چاقی مفرط دارند و ممکن است مبتلا به اختلالات مرتبط با چاقی مانند فشار خون بالا، سطح بالای کلسترول خون یا دیابت نوع ۲ باشند.

آیا علائم زیر در مورد شما صادق است (یا کسی را می شناسید که در مورد او صادق باشد)؟ هر چه پاسخ های «بله» بیشتر باشد احتمال اینکه شما (یا او) به اختلال پرخوری دچار باشید بیشتر است.

P اغلب به صورت غیرعادی در زمان های جداگانه مقدار زیادی غذا می خورد.

P تند می خورد.

P تا سر حد اشباع و آزار دهنده می خورد.

P اغلب برای پنهان کردن مقدار خوردن به تنهایی یا در خلوت غذا می خورد؛ در حضور دیگران فقط مقدار کمی می خورد.

P پس از خوردن از خود منزجر و خشمگین می شود.

P با استفراغ معده را پاکسازی نمی کند، از داروی مسهل برای تخلیه استفاده نمی کند یا به صورت افراطی ورزش نمی کند.

P معمولاً کم تحرک است.

پرخوری های شبانه عجیب نیستند و اختلال غذایی محسوب نمی شود. افراد مبتلا به «سندرم پرخوری شبانه» اغلب بیش از ۵۰ کیلوگرم اضافه وزن دارند و بیشتر از نیمی از کالری های روزانه ی خود را بین زمان شام و صبحانه می خورند. بر خلاف اختلال پرخوری که مدت پرخوری کوتاه است، «سندرم پرخوری شبانه» ساعت ها ادامه دارد. «اختلال غذایی وابسته به خواب شبانه»

نوع دیگری از پرخوری است که فرد اغلب هنگام خوردن کاملاً هوشیار نیست. اعتقاد بر این است که اختلال غذایی وابسته به خواب شبانه اختلال خواب باشد نه اختلال غذایی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>