تاثیر لبنیات و تخم ­مرغ در پیشگیری از سرطان

صحبت کردن در مورد رابطه فرآورده ­های لبنی و سرطان، به چند دلیل فراتر از یک بحث ساده است، وقتی از لبنیات سخن می ­گوییم در حقیقت طیف گسترده ­ای از مواد خوراکی را از شیر تازه که می ­تواند کم ­چرب، معمولی وپر چرب باشد تا انواع پنیر که بر اساس میزان تخمیر بسیار متنوع هستند و ماست ­ها، در نظر داریم. ماست ­ها خود از تأثیر مخمرهای گوناگونی بوجود می ­آیند که عملکرد آن ­ها بر سلامت بدن ما بسیار متفاوت است. همچنین خواهیم دید، افرادی که توانایی هضم شیر را ندارند از نظر ژنتیکی با افرادی دارای این توانایی، تفاوت دارند.

آیا لبنیات و تخم ­مرغ در پیشگیری از سرطان مؤثرند؟

در نهایت برای توضیح موقعیت لبنیات در رژیم ضد سرطانی خود می­بایست از دو مفهوم جدید “پربیوتیک” و “پروبیوتیک” استفاده کنیم.

اکنون این سؤال را مطرح می­کنیم که آیا از آغاز استفاده بشر از شیر دام، این ماده و مشتقات آن به انسان و فرزندانش برای رشد کمک کرده و آن­ها را به سمت سلامت برده است؟

در ادامه خواهیم گفت، آیا همانطور که لبنیات برای فرزندان عزیزمان مفید است، برای سلامت بزرگسالان نیز سودمند است؟ در ادامه این مبحث، جواب این سؤال را خواهید گرفت و متوجه خواهید شد که تعیین رابطه واقعی مصرف لبنیات و ابتلا به سرطان ساده نیست.

این مبحث را با توضیح مفاهیمی آغاز می ­کنیم که برای درک تأثیرات لبنیات در بدن به آن­ها نیازمندیم. منظورم دو عبارت “پرِبیوتیک“ها و “پروبیوتیک” هاست که بارها در سامانه­ ها از آن صحبت شده و در بیشتر مواقع شما را گیج کرده­ اند. سومین عبارت نیز به نام آنزیم “گالاکتوزیداز” مربوط می ­شود که در روده برخی از ما که توان هضم شیر را داریم وجود دارد و با بیان عملکرد این آنزیم می ­توان توضیح داد که شیر در سنین بزرگسالی الزاماً مفید نیست.

پرِبیوتیک ­ها و پروبیوتیک ­ها

پروبیوتیک­ها باکتری­های زنده­ای هستند که آن­ها را می ­خوریم و قادرند برخی از ترکیبات خطرناک را از بین برده و روده را از سموم متعددی که در نتیجه گوارش غذا بوجود می ­آید و یا به همراه غذا وارد روده شده ­اند، سم­ زدایی کند. پروبیوتیک ­ها می ­توانند عملیات گوارش را بهبود بخشیده و به جذب لاکتوز در افرادی که دستگاه گوارش آن ­ها تحمل لاکتوز را ندارد کمک کند. این باکتری ­ها سیستم ایمنی بدن را تحریک کرده و با تأثیرات ضد جهش ژنتیکی تأثیرات ضد سرطانی دارد. در نهایت، پروبیوتیک ­ها در جهت نابودی میکرواُرگانیسم­ های مضر موجود در میکروفلور (میکروب­ های مفید) روده­ای که می­ توانند مواد سرطان زا ایجاد می­کنند، عمل می­ کنند. برغم مفید بودن پروبیوتیک ­ها برای سلامت انسان، این باکتری­ ها در جلوگیری از سرطان چندان هم مؤثر نیستند.

برخی از خوراکی ­ها همچون، سیب­ زمینی ترشی، سیر، موز، کاسنی تلخ، پیاز، جو و مارچوبه ترکیبات زیستی غیر قابل هضم در روده انسان هستند. این مواد پرِبیوتیک ­ها هستند که به محض ورود به روده هدف روند تخمیر وابسته به باکتری­ های موجود در روده قرار گرفته و تولید آنزیم ­های غیر بیماری ­زا را سبب می ­شوند. به مدد این واکنش است که مقدار قابل توجهی از آنزیم­ های گلوتاتیون اس-ترانسفراز که پیش از این از آن­ ها و نقش مؤثرشان در سم­ زدایی بیشتر ترکیبات سرطان زا صحبت کردیم، در محیط روده وجود دارد. این فرآیند تخمیر، همچنین ترکیب “بوتبرات” را نیز که در مقدمه این مباحث از آن به عنوان مهارکننده قوی تأثیر منفی دو ترکیب سرطان زای “نیتروز آمید” ها و “پروکسید هیدروژن” بر روی ژن ­ها یاد کردیم، تولید می­کند.

می­بینید که ترکیبات پرِبیوتیک ­ها و پوبیوتیک ­ها از عوامل اصلی در پیشگیری از ابتلا به سرطان روده، محسوب می ­شوند، بویژه هنگامی که بطور هوشمندانه در کنار هم قرار گرفته و ترکیبات هم­ زیست را تشکیل دهند.

گالاکتوزیداز، آنزیم پیشگیری از سرطان

عامل دیگر پیشگیری از سرطان که باید چند خط از این مباحث را به آن اختصاص دهیم، آنزیم گالاکتوزیداز است. این آنزیم که در ابتدای روده باریک ساخته می­شود توانایی هضم لاکتوز را داراست. لاکتوز قندی از انواع “دی ساکارید” هایی است که پیوند دوگانه در ملکول خود دارند و در شیر و برخی از مشتقات آن موجود است.

لاکتوز در حضور گالاکتوزیداز به دو قند ساده گلوکز و گالاکتوز تجزیه می ­شود که هر دو برای روده قابل جذب هستند. بنابراین میزان ناکافی و یا فقدان آنزیم گالاکتوزیداز سبب ناتوانی در هضم لاکتوز می­ شود. این لاکتوز هضم نشده وارد روده بزرگ شده و فلور میکروبی موجود در این بخش، آن را به اسید لاکتیک تبدیل می­ کند. این اسید سلول ­های روده را تحریک کرده و سبب بروز “استرس اکسیداتیو” می ­شود. در نتیجه رادیکال ­های آزاد اکسیژن که تأثیر مخربی بر دی ان آ دارند بوجود می ­آیند که می ­توانند در ژن­ ها تغییر ایجاد کنند؛ گاه این تغییر به ایجاد یک سلول سرطانی در بدن می­ انجامد.

جدول شماره (۱)

مقدار لاکتوز موجود در لبنیات

مواد  خوراکیمقدار لاکتوز (g/100g)
پنیر کامامبر۱/۰-۸/۱
خامه رقیق۲
پنیر سفید معمولی۴-۲
پنیر گوسفندی۱/۰
شیر پرچرب۵
ماست ساده۳
شیر بز۴
شیر گوسفند۵

 

هضم شیر

آنزیم مربوط به هضم شیر معمولاً تا زمان بلوغ در بدن انسان وجود دارد و ممکن است پس از بلوغ، بدن آن را از دست بدهد. در حقیقت، اهمیت توانایی هضم شیر به دلیل محتوی کلسیم و ویتامین دی آن است که تأثیر بسزایی در رشد می ­گذارد و فقدان آن می ­تواند به بیماری راشیتیسم منجر شود. اما راه دیگری نیز برای جذب ویتامین دی که مسئول حفظ کلسیم در بدن است، وجود دارد و آن جذب این ویتامین از راه پوست است. در حقیقت، پوست انسان در معرض تابش آفتاب این ویتامین را می­ سازد و در واقع می­توان گفت، این توانایی در جریان تکامل بشر بوجود آمده است. بیشتر انسان ­ها به دلیل موقعیت جغرافیایی خود بطور طبیعی از تابش آفتاب بهره ­مند می­ شوند و از آنجا که آفتاب می ­تواند بوسیله پوست انسان ویتامین دی مورد نیاز بدن را تهیه کند، بشر برای برخورداری از این ویتامین به شیر نیاز ندارد. به تدریج تولید گالاکتوزیداز در بدن انسان متوقف شد و این امر سبب گشت از آنجا که مردم به سختی شیر را هضم می ­کردند، کمتر از ان استفاده کنند؛ به خصوص ساکنان مناطق آفتابی در نیمکره جنوبی. اما ساکنان مناطق واقع شده در نیمکره شمالی که کمتر از سایرین از تابش خورشید بهره­مند می­شدند، نسل به نسل گالاکتوزیداز بدن خود را حفظ کردند، چرا که فقدان این آنزیم در بدن با توجه با کافی نبودن تابش آفتاب سبب ابتلای آنان به راشیتیسم می ­شد.

جدول شماره (۲)

درصد تحمل ناپذیری بدن انسان در برابر لاکتوز در مناطق مختلف دنیا

ساکنان مناطق مختلف جغرافیاییدرصد تحمل ناپذیری بدن افراد در برابر لاکتوز
آسیایی ­ها۱۰۰-۹۵ درصد
سرخ پوستان۱۰۰-۸۰ درصد
سیاه ­پوستان۸۰-۶۰ درصد
ساکنان آمریکای لاتین۸۰-۵۰ درصد
هندیان جنوب۷۰-۶۰ درصد
هندیان شمال۳۰-۲۰ درصد
مرکز اروپا۳۲-۹ درصد
سفید پوستان آمریکایی۲۲-۶ درصد
شمال اروپا۱۵-۲ درصد

همانطور که امروز بررسی ­ها نشان می­ دهد، بدن ۸۰ درصد از مردم بلژیک از گالاکتوزیداز فعال برخوردار است که این میزان در ساکنین کشورهای حاشیه مدیترانه به ۲۵ تا ۵۰ و در مردم کشورهای آفریقایی به زحمت به ۲۰ درصد می­رسد. به همین دلیل است که وقتی از میزان مصرف مواد لبنی سخن می­ گوییم نمی ­توانیم ویژگی منطقه محل سکونت خود را نادیده بگیریم. پس بار دیگر تکرار می­ کنم که نباید به آداب وسنن غذایی هر منطقه بی ­اعتنا بود و یا بر خلاف آن عمل کرد.

لبنیات و خطر ابتلا به سرطان

به مسئله سرطان باز می ­گردیم و این سؤال را مطرح می ­کنیم، مطالعات بیشماری که تاکنون در مورد لبنیات و پیشگیری از ابتلا به سرطان صورت گرفته اند، چه بایدها و نبایدهایی را برای ما تعیین کرده ­اند؟

امروزه همه مطالعات، بیانگر این مطلب است که مصرف زیاد لبنیات به میزان محسوسی خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش می ­دهد.

فراموش نکنید که این نوع از سرطان از شایع ­ترین انواع آن در میان مردان محسوب می ­شود.

مصرف زیاد کلسیم که لبنیات منابع غنی آن محسوب می­ شوند، خطر بروز سرطان پروستات را افزایش می­ دهد و این در حالی است که مصرف مکمل­ های حاوی کلسیم چنین نتیجه ­ای ندارد. مردی که روزانه ۲ گرم کلسیم از لبنیات دریافت می ­کند ۳۰ درصد بیشتر از مرد دیگری که میزان کلسیم دریافتی او کمتر از یک گرم در روز است، به سرطان پروستات مبتلا می­ شود.

جدول شماره (۳)

مقدر کلسیم موجود در لبنیات

 

 

مقدارکلسیم موجود

(میلی­گرم)

مقداری که بیش از ۲ گرم کلسیم وارد بدن می­کند
شیر کامل گوسفندیک لیوان = ۱۲۵ میلی­لیتر۱۸۸۱۱ لیوان = ۳/۱ لیتر
شیر کامل بزیک لیوان = ۱۲۵ میلی­لیتر۱۲۰۱۷ لیوان = ۲/۲ لیتر
شیر گاو با چربی متوسطیک لیوان = ۱۲۵ میلی­لیتر۱۱۵۱۸ لیوان = ۳/۲ لیتر
ماست معمولی تهیه شده از شیر کامل۱۲۵ گرم۱۲۶۲ کیلو گرم
پنیر گوسفندی۳۰ گرم۶۰۸۱۰۰ گرم
کامامبر۳۰ گرم۴۵۶۱۵۰ گرم

از سوی دیگر نمی­ توان مصرف لبنیات را در بزرگسالی متوقف کرد چرا که این مواد با اثرات ضد سرطانی خود مانع بروز سرطان روده بزرگ می ­شوند.

با این حال این مسئله هنوز کاملاً روشن نیست. در حقیقت، از یک سو همه تحقیقات صورت گرفته این نظریه را تأیید نمی ­کنند و عادات غذایی ملی و فردی ما ونیز توان هر فرد در هضم شیر نو یا ناتوانی او، همه مانع از آن می­شوند که در این باره به یک جمع ­بندی کلی دست یابیم.

از سوی دیگر، نتایج تحقیقاتی  هم که در فرانسه در مورد میزان ابتلا به سرطان و مصرف مواد لبنی با توجه به میراث ژنتیکی هر فرد صورت گرفت، متقاعد کننده نیستند. نتایج این مطالعه که به صورت کیس کنترل بر روی دو گروه صورت گرفته بود، در پایان سال ۲۰۰۵ میلادی منتشر شد. گروه نخست شامل ۱۷۲ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ با یک گروه سالم شامل ۶۷ هزار و ۳۱۲ نفر مقایسه شدند. عادات غذایی هر دو گروه به خصوص در مورد مصرف لبنیات مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت پژوهشگران نتوانستند بطور قاطع و روشن اعلام کنند که مصرف لبنیات می ­تواند خطر ابتلا به سرطان روده را کاهش دهد. اما به نظر می ­رسد که لبنیات خطر ابتلا به پلیپ روده را که خود منشاء بروز سرطان در این عضو از بدن است، کاهش می ­دهد.

این مسئله با مطالعه تحقیقات انجام شده در آمریکا پیچیده ­تر می ­شود. این تحقیقات نشان می ­دهد که افرادی که روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی ­لیتر شیر می ­نوشند بیش از افرادی که مصرف روزانه شیر در آن­ ها کمتر از ۷۰ میلی ­لیتر است نسبت به سرطان روده بزرگ مقاوم هستند؛ البته ممکن است مقدار خطرپذیری آنان در برابر این نوع از سرطان­ ها، تنها ۱۰ درصد کمتر از سایرین باشد و دیگر آن که این کاهش خطرپذیری تنها به بروز سرطان در بخش ­های تحتانی روده بزرگ محدود می­ شود.

با دقت به جدول شماره (۴) نگاه کنید. این جدول به خوبی فقدان ارتباط میان مصرف سرانه لبنیات در کشورهای مختلف و خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را نشان می­ دهد. آنچنان که میزان مرگ و میر ناشی از این نوع سرطان در سوئیس که به نسبت تعداد ساکنان، مصرف کننده بزرگ مواد لبنی است از ژاپن و ایتالیا با جمعیت بیشتر و مصرف سالانه کمتر، بیشتر است.

شما چه فکر می ­کنید؟

جدول شماره (۴)

رابطه میان مصرف لبنیات و سرطان روده

کشورمصرف سالانه لبنیات

(کیلوگرم در سال)

فعالیت لاکتازی

ضعیف (درصد)

میزان مرگ و میر بر اثر ابتلا به سرطان روده در هر ۱۰۰ هزار نفر
مردزن
سوئیس۱۳۳۱۰۸/۱۷۵/۱۰
کانادا۱۲۲۶۹/۱۶۲/۱۱
فرانسه۱۱۶۳۷۴/۱۷۱/۱۰
استرالیا۱۱۰۶۲/۲۰۷/۱۳
اسپانیا۱۰۹۲۳۶/۱۴۴/۹
آلمان۱۰۲۱۵۳/۲۱۱/۱۵
ایتالیا۹۸۵۰۳/۱۵۹/۹
ژاپن۴۳۹۳۷/۱۵۸/۹

معتقدم که در چنین شرایط پیچیده ­ای باید این مسئله را به شیوه دیگری عنوان کرد و از خود بپرسیم که آیا بدن ما به مقدار زیادی لبنیات نیاز دارد؟

بی  هیچ شک و تردید، کودکان برای رشد به لبنیات نیاز مبرم دارند و نباید آن ­ها را از خوردن این مواد غذایی محروم کرد، چرا که در سنین رشد، خطر ابتلا به سرطان پروستات هرگز کودکان را تهدید نمی ­کند.

سؤال دیگر آن که در سنین بزرگسالی چه افرادی به لبنیات نیاز دارند؟ زنان به ویژه پس از یائسگی. زنان بطور طبیعی به خوردن لبنیات تمایل دارند، مخصوصاً که در سنین یائسگی ترشح هورمون ­های زنانه در بدن آنان متوقف شده و در معرض خطر پوکی استخوان قرار می­ گیرند. به عبارت دیگر، استخوان ­ها به دلیل کاهش تراکم املاح معدنی، ترد و شکننده می ­شوند. زنان نیاز ویژه ­ای به لبنیات دارند و این نیاز در زمان بارداری، سنین نزدیک به یائسگی و پس از آن که بدن به کلسیم و ویتامین دی طبیعی موجود در لبنیات نیازمند است، افزایش می یابد.

به اعتقاد من، مردان باید در مصرف لبنیات احتیاط به خرج دهند. به استثناء افرادی که در رژیم غذایی آبا و اجدادی آنان ویا در رژیم غذایی منطقه ­ای آنان، مصرف شیر معمول است، بهتر است که مردان از نوشیدن شیر اجتناب کرده و کلسیم مورد نیاز خود را از پنیر که منبع اصلی کلسیم است، تأمین کنند. از میان پروبیوتیک هایی که بیشترین سازگاری را با شرایط مردان دارند، می­ توان به ماست اشاره کرد. البته ماست هایی که حاوی دو نوع مخمر مفید “لاکتوباسیلوس بولگاریکوس” و “استرپتوکوکوس ترموفیلوس” باشند. این باکتری  های مفید بطور طبیعی تاآخرین روز تاریخ مصرف ماست ها زنده می­ مانند. اگرمردان از فرآورده های لبنی استفاده می ­کنند بهتر است این مواد رابا مقداری از پربیوتیک ها همراه کنند و به طور مثال به جای نوشیدن شیر، شیر موز بنوشند. این امر حرکت مواد لبنی را در دستگاه گوارش و در نتیجه هضم آن را تسهیل می ­کند. به دیگر سخن، غذاهای حاوی آنتی اکسیدان می ­تواند صدمات وارد آمده به دی ان آ سلول های پروستات را ترمیم کند. این غذاها شامل میوه و سبزی جاتی همچون گوجه فرنگی و آب انار و در کنار آن ها مقداری چای سبز است.

تخم مرغ

پیش از پایان این مبحث به موضوع تخم مرغ که از محبوبیت ویژه­ ای در میان مردم برخوردار است، می ­پردازیم.

تخم مرغ از دیدگاه تغذیه ­ای خوراکی متعادل محسوب می­ شود که تاکنون هیچ فرضیه جدی در مورد احتمال وجود رابطه میان مصرف آن با بروز سرطان مطرح نشده است. به همین دلیل ما تخم مرغ را در طبقه ­بندی مواد غذایی بر اساس رابطه آن ها با ایجاد و یا جلوگیری از بروز سرطان در گروه مواد غذایی خنثی قرار می ­دهیم. پس اگر مشکلی چون بالا بودن کلسترول ندارید، می­ توانید با خیال راحت تخم مرغ بخورید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>