تداخل دارویی و غذاها

غذاها بدن شما را زنده نگه می ­دارند. داروها آنچه را که موجب آزردگی شما شده است درمان می ­کنند (یا تسکین می­ بخشند). شاید فکر کنید که این دو در یک هماهنگی عالی برای محافظت از بدن شما عمل می ­کنند. در واقع بعضی مواقع چنین است ولی گهگاه، غذاها و داروها با یکدیگر تداخل پیدا می­ کنند و مانند بوکسورها می ­خواهند یکدیگر را از میدان به در کنند. گاهی دارو مانع جذب یا استفاده از مواد مغذی موجود در غذا می ­شود و گاهی ماده­ ی مغذی مانع از دریافت فواید داروهای خاصی می ­گردد.

غذا و تداخل­ های دارویی

عبارت طبی برای این وضعیت غم ­انگیز، تداخل نامطلوب است. در این مبحث تداخل ­های نامطلوب بسیاری توضیح داده می ­شود و چند راهکار ساده برای دور زدن آنها به شما ارائه می­دهیم.

چگونه تداخل غذا و دارو اتفاق می ­افتد

زمانی که شما غذا می ­خورید غذا از دهان به سمت معده و پس از آن به روده ­ی کوچک می ­رود و در آنجا مواد مغذی که شما را قوی و سالم نگه می­ دارد، جذب جریان خون و در تمام بدن منتشر می ­شود. با مصرف دارو از طریق دهان، تقریباً همین مسیر دهان به معده طی می ­شود و در آنجا دارو حل شده و برای جذب به سمت روده رانده می­ شود. هیچ چیز غیر طبیعی در کار نیست.

اما مشکل وقتی ایجاد می ­شود که غذا یا دارو، فرآیند را به ایستگاهی می ­رسانند که مانع استفاده از دیگری می ­شوند (به شکل شماره یک رجوع شود). بسیاری از احتمالات ممکن است:

* بعضی داروها یا غذاها اسیدیته­ ی طبیعی مجرای گوارشی را تغییر می­ دهند و در نتیجه جذب مواد مغذی به خوبی صورت نمی ­گیرد. به عنوان مثال، بدن شما، آهن را در بهترین حالت زمانی که معده شما اسیدی باشد جذب می­ کند. مصرف آنتی ­اسیدها اسیدیته ­ی معده را پایین می ­آورد و به تبع آن جذب آهن کاهش می ­یابد.

* بعضی داروها یا غذاها سرعت عبور غذا از مجرای گوارشی را تغییر می ­دهند و به تبع آن یک ماده ­ی مغذی یا دارو بیشتر (یا کمتر)جذب می ­شود.

به عنوان مثال، خوردن آلو (یک غذای مسهل) یا مصرف یک داروی مسهل سرعت عبور غذا را افزایش می ­دهد، غذاها (یا داروها) با سرعت بیشتری در بدن حرکت می ­کنند و شما زمان کمتری برای جذب دارو یا ماده ­ی مغذی دارید.

* بعضی داروها و مواد مغذی به مواد دیگر متصل می ­شوند و ترکیبات نا محلولی را ایجاد می ­کنند که بدن شما نمی ­تواند آنها را از هم جدا کند. در نتیجه، دارو ماده­ ی مغذی کمتری دریافت می ­کنید. مثال معروف آن کلسیم (موجود در غذاهای لبنی) است که به آنتی ­بیوتیک تتراسیکلین متصل می ­شود و هر دو سریع از بدن شما خارج می ­شوند.

* بعضی داروها و مواد مغذی ساختارهای شیمیایی مشابهی دارند. مصرف همزمان آنها بدن شما را گول می ­زند که ماده ­ی مغذی را مصرف یا جذب کند یا دارو را . مثال خوب آن وارفارین (دارویی که مانع از لخته شدن خون در بدن تان می ­شود) و ویتامین K (ماده ­ی مغذی که به تشکیل لخته در خون کمک می ­کند) می­ باشند. مصرف سبزی جات برگ­دار غنی از ویتامین K به مقدار زیاد با اثر وارفارین مقابله می ­کند.

* بعضی غذاها حاوی موادی شیمیایی هستند که عوارض جانبی داروهای خاصی را کمتر یا بیشتر می ­کنند. به عنوان مثال، کافئین موجود در قهوه، چای و نوشیدنی ­های کولا اثرات آرام­ بخشی آنتی ­هیستامین ­ها و  بعضی داروهای ضد افسردگی را کم می ­کند، اما میزان عصبی بودن، بی ­خوابی و لرزش دست را که با مصرف بعضی از قرص ­های رژیمی و داروهای سرماخوردگی حاوی کافئین یا یک ضد احتقان (ماده ­ای که به طور موقت بینی را باز می ­کند) دیده می ­شود، افزایش می­ دهد.

جنگ ­های غذایی: داروها در برابر مواد مغذی، مواد مغذی در برابر داروها

بعضی مواقع، مواردی از تداخل غذا و دارو بسیار گیج­ کننده یا همان­طور که در پاراگراف بعدی می ­آید، نفس ­گیر است.

در اینجا یک مثال روشن آورده می ­شود. همه می ­دانند که افراد مبتلا به آسم ممکن است در کنار باربیکیو دچار تنگی نفس شوند. علت آن دود است، بله؟ بله و خیر. واقعیت آن است که نفس کشیدن در دود راه­ های هوایی را تحریک می ­کند. اما مقصر اصلی خوردن غذای ذغالی است که دفع تئوفیلین را افزایش (تئوفیلین داروی رایج مورد استفاده برای بیماران آسمی) و توانایی دارو برای محافظت علیه نفس ­تنگی و خس خس سینه را کاهش می ­دهد. دارو را مصرف کنید، غذا را بخورید و به خس خس خاتمه دهید.

مشکل ساز دیگر آب میوه­ جات است. نوشیدنی ­های اسیدی (کولا وآب ­میوه ­جات) می ­توانند دسترسی بدن به آنتی­ بیوتیک ­های اریترومایسین، آمپی ­سیلین و پنی­سیلین را کاهش دهند.

آب گریپ فرود یک ماده­ ی اسیدی است. در اواسط دهه ­ی ۱۹۹۰، محققان در پی ردگیری اثرات نوشیدنی ­های الکلی بر داروی فشارخون فِلودیپین (پِلِندیل)، متوجه اثر گریپ فروت در کاهش قابل توجه توانایی بدن برای متابولیزه و حذف کردن بعضی داروهای خاص شدند. آب گریپ ­فروت حاوی موادی است که آنزیم CYP3A4 (یک آنزیم روده ­ای مورد نیاز برای تبدیل بسیاری از داروها به مواد محلول در آب که بتوانید از بدن تان خارج کنید) را مهار می­ کند و بدون این آنزیم، نمی ­توانید از شر دارو خلاص شوید. نتیجه ممکن است افزایش قابل توجه مقدار دارو در بدن شما و ایجاد عوارض جانبی نامطلوب باشد. امروزه فهرست دارو­هایی که با آب گریپ ­فرود تداخل دارند، از فلودیپین به داروهای نسل دوم ضد فشار خون شامل نیفدیپن (آدالات، پروکاردیا) به اضافه داروهای کاهنده ­ی کلسترول لوواستانین (مِواکور)، پاراواستاتین (پِراواکول) و سیمواستاتین (زورکور)، آنتی­هیستامینِ لوراتادین (کلاریتین)، داروی مهارکننده­ ی ایمنی سیکلوسیورین ساکویناویر (اینویراز)، یک مهارکننده ­ی پروتئاز مورد استفاده در درمان HIV گسترش پیدا کرده است. به هرحال اگر شما به ویژه بعد از نوشیدن آب گریپ ­فروت با قهوه یا چای صبح، دچار بی ­قراری شده اید ممکن است به علت تداخل آب گریپ­ فروت با کافئین باشد؛ کسی چه می ­داند؟

قرص ­های دیورِتیک (مدر) موجب می ­شوند که بیشتر و مکرر ادرار کنید. بنابراین دفع پتاسیم معدنی را افزایش می ­دهند. افراد مجرب پیشنهاد می ­دهند  که برای جبران آنچه از دست می ­دهید، به رژیم غذایی­ تان سیب­ زمینی، موز، پرتقال، اسفناج، ذرت و گوجه ­فرنگی اضافه کنید. اگر در زمان استفاده از قرص­ های مدر از سدیم کمتری استفاده کنید، اثربخشی این قرص ­ها بیشتر می ­شود و دفع پتاسیم ­تان را کاهش می­ دهند.

به نظر می ­آید که قرص ­های ضدبارداری خوراکی، توانایی شما را برای جذب ویتامین ­های B شامل فولات کاهش می ­دهند. مصرف مقدار زیاد آسپیرین یا سایر NSAID ها (داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی) مانند ایبوبروفن می­ تواند موجب از دست رفتن بدون درد، آهسته ولی مداوم مقدار کم خون از پوشش معده­ تان گردد و در نهایت ممکن است منجر به کم­ خونی فقر آهن شود.

استفاده­ ی مداوم از آنتی­ اسیدهای درست­ شده از ترکیبات آلومنیومی ممکن است منجر به از دست دادن فسفر معدنی تشکیل­ دهنده  ­ی استخوان شود که به آلومینیوم متصل شده و از بدن خارج می ­شود. مسهل ­ها موجب افزایش از دست دادن مواد معدنی (کلسیم و سایر مواد) از طریق مدفوع می ­شوند.

برچسب محصول غذایی را بخوانید و قطعاً با پزشک یا داروسازتان در مورد هرگونه تداخل احتمالی غذا و دارو زمان مصرف دارو مشورت کنید.

در نهایت، مکمل­ های غذایی را مورد توجه قرار دهید. ویتامین ­ها و مواد معدنی موجود در مکمل­ های غذایی، غذاهایی هستند که آنها را تا حد مواد مغذی پایه غلیظ کرده اند؛ بنابراین جای تعجب نیست که بین داروها و مکمل ­ها تداخل ایجاد شود در جدول شماره (۱) بعضی از تداخل­ های رایج ویتامین مواد معدنی و دارو فهرست شده است.

جدول شماره (۱)       جنگ مواد مغذی و داروها
جذب کمتری خواهید داشتوقتی که با یکی از داروهای زیر مصرف کنید
ویتامینAآنتی اسیدهای حاوی آلومینیوم، بیزاکودیل (مسهل)، کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، فنفلورامین (قرص رژیمی)، روغن معدنی (مسهل)، نئومایسین (آنتی ­بیوتیک)
ویتامینDبیزاکودیل (مسهل)، کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، روغن معدنی (مسهل)، نئومایسین (آنتی ­بیوتیک)
ویتامینKبنزاکودیل (مسهل)، کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، روغن معدنی (مسهل)، نئومایسین (آنتی ­بیوتیک)
ویتامینCآسپیرین، باربیتورات ­ها (قرص­ های خواب)، کوتیزون و داروهای استروئید وابسته
تیامینآنتی­اسیدها (کلسیم)، آسپیرین، کورتیزون و داروهای استروئیدی وابسته
ریبوفلاوینقرص ­های ضدبارداری
فولاتآسپیرین، کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، پنی­سیلین، فنوباربیتال، پریمیدون، فنوتیازین­ها (داروهای ضد تشنج)، داروهای سولفا
ویتامین B12کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، نئومایسین (آنتی­بیوتیک)
کلسیمکورتیزون و داروهای استروئیدی وابسته دیورِتیک ­ها (قرص های مدر)، آنتی­اسیدهای حاوی منیزیم، نئومایسین (آنتی بیوتیک)، مسهل­های حاوی فسفر، تتراسایکلین (آنتی­بیوتیک)
فسفرآنتی اسیدهای حاوی آلومینیوم
منیزیمآمفوتریسین  B(آنتی­بیوتیک) دیورتیک­ ها (مدر) تتراسایکلین (آنتی­بیوتیک)
آهنآسپرین و سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی، آنتی اسیدهای حاوی کلسیم، مکمل ­های حاوی کلسیم (با غذا خورده می­ شود)، کلستیرامین (کلسترول را پایین می ­آورد)، نئومایسین (آنتی ­بیوتیک)، تتراسایکلین (آنتی­ بیوتیک)
رویدیورِتیک­ ها (قرص ­های مدر)

اجتناب از تداخل ­های نامطلوب غذا و دارو

زمانی که یک داروی غیر نسخه ­ای را تهیه می ­کنید یا نسخه ­ی جدید دریافت می ­کنید، برچسب آن را بخوانید! اجازه دهید تکرار کنم: برچسب را به دقت بخوانید. هشدارها و تداخل­ ها اغلب درست روی بسته ­بندی نوشته شده ­اند. اگر بسته­بندی نداشته باشند، از پزشک یا دکتر داروسازتان بپرسید که آیا لازم است از مصرف غذای خاصی در زمان مصرف این دارو اجتناب کنید یا خیر؟ شروع کنید. همین حالا بپرسید.

نکته: دیگر اینکه می ­توانید چند دلار خرج کنید و برای خودتان یک نسخه از آخرین چاپ کتاب ضروریات راهنمای تجویز داروی چاپ سال ۲۰۰۶ (نیویورک، هارپر کولینز، ۲۰۰۶) که یکی از منابع جداول این مبحث می ­باشد، تهیه کنید. این کتاب در دسترس، خواندنی و قابل اعتماد است. همین حالا برای خریدش اقدام کنید.

استفاده از غذا برای بهبود عملکرد دارویی

هر تداخل غذا و دارویی نامطلوب نیست. بعضی وقت­ ها یک دارو بهتر عمل می­ کند یا زمانی که با معده­ ی پر خورده می ­شود عوارض جانبی کمتری ایجاد می ­کند. به عنوان مثال اگر آسپیرین با غذا خورده شود، کمتر احتمال دارد که معده­ ی شما را ناراحت کند و همچنین خوردن غذا آزاد سای شیره ­های معده را تحریک می­ کند و بدین ترتیب توانایی شما را برای جذب گریزوفولوین (یک داروی ضد قارچ) بهبود می­ بخشد.

در جدول شماره دو بعضی داروهایی که زمان پُر بودن معده ­ی شما بهتر عمل می ­کند فهرست شده است.

جدول شماره (۲)       داروهایی که با معده ­ی پر بهتر عمل می ­کنند
هدفدارو
مسکن­هااستامینوفن، آسپرین، کدئین، ایبوپروفن، ایندومتاسین، مفنامیک اسید، مترونیدازول، ناپروکسن ناپروکسن سدیم
آنتی­بیوتیک­ ها، ضد ویروس­ ها، ضد قارچ­ هااتامبوتول، گریزوفولوین، ایزونیازید، کتوکونازول، پیریمتامین
داروهای ضد دیابتگلیپیزاید، گلیبوراید، تولازامید، تولبوتامید
داروهای کاهنده ­ی کلسترولکلستیرامین، کولستیپول، لوواستاتین، پروبوکول
داروهای معدهسایمتیدین، رانیتیدین

در مورد تداخل داروها و غذا به حدس  و گمان اکتفا نکنید. هر وقت قرصی مصرف می­ کنید، برچسب جعبه را بخوانید، یا برای سر درآوردن از اینکه مصرف آن دارو با غذا توانایی آن برای بهبودی شما را بیشتر یا کمتر می­کند با پزشک دکتر داروسازتان مشورت کنید یا به کتاب ضروریات راهنمای تجویز دارو رجوع کنید.

نکات فنی

تداخل ها تنها واکنش­ های دارویی هیستند که مانع از رسیدن مواد مغذی غذا به شما می ­شوند. بعضی داروها عوارض جانبی دارند که ارزش غذایی را کاهش می ­دهند. به عنوان مثال، یک دارو ممکن است:

* به شدت اشتهای شما را کاهش دهد و به آسانی نتوانید غذای زیاد بخورید. بهترین مثال آن ممکن است آمفتامین و داروی شبه آمفتامینی مانند فن­ فلورامین مورد استفاده در قرص­ های رژیمی باشد.

* موجب بدمزه یا بدبو کردن غذا یا گرفتن حس چشایی یا بویایی ­تان گردد و خوردن غذا ناخوشایند شود. مثال آن داروی ضد افسردگی آمی­تریپتلین (الاویل) می باشد که مزه­ ی خاصی در دهان شما ایجاد می ­کند.

* موجب حالت تهوع، استفراغ یا اسهال گردد؛ در این حالت شما نه می ­توانید بخورید و نه می­توانید مواد مغذی را از غذایی که می ­خورید به دست آورید. مثال­های آن شامل آنتی­بیوتیک اریترومایسین و بسیاری از داروهای مورد استفاده برای درمان سرطان است.

* پوشش مجرای گوارشی شما را تحریک کند و باعث شود که حتی اگر غذا بخورید، جذب مواد مغذی در بدن شما با مشکل مواجه شود. یک نمونه از این داروها که موجب این عارضه­ی جانبی می ­شود، سیکلوفوسفامید (یک داروی ضد تومور) است.

خوشبختانه به نظر می ­رسد که داروهای جدید (شامل داروهای ضد سرطان) کمتر موجب حالت تهوع و استفراغ می ­شوند. بهترین خبر آن که بسیاری از داروها کمتر معده ­ی شما را اذیت می­ کنند یا هنگامی که با غذا مصرف شوند، کمتر مجرای گوارشی­ تان را تحریک می­ کنند (به جدول شماره (۲) رجوع شود.)

به عنوان مثال، مصرف آسپیرین و سایر مسکن­ های غیر نسخه ­ای مانند ایبوپروفن با غذا یا یک لیوان پر آب ممکن است تمایل طبیعی آن­ ها برای تحریک پوشش معده­ ی شما را کاهش دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>