سرطان چیست؟(قسمت سوم)

به خوبی فهمیدیم که سرطان همواره نتیجه بروز مشکل در میراث ژنتیکی یکی ازسلول ­های ماست؛ به عبارت دیگر سرطان نتیجه بروز ناهنجاری در ژن ­هایی است که در حالت عادی پدیده تقسیم سلولی را کنترل می­ کنند. بروز این مشکل در هر شکلی از زندگی انسان غیر قابل اجتناب است، اما این مشکل، وقتی جدی می­شود که ناهنجاری مذکور ترمیم نشود و یا آن که ترمیم آن به درستی صورت نگیرد.

سرطان چیست؟(قسمت سوم)

رابطه میان تغذیه و سرطان:

فعالیت مواد مغذی در سطح مولکولی

دو دسته انواع ژن­های ما در زندگی و در بروز سرطان بیش از سایر ژن­ها حائز اهمیت هستند. در اینجا بطور گذرا و به عنوان اهداف احتمالی مکانیسم پیشگیری از سرطان و یا اقدامات ضد سرطان به این دو گروه می ­پردازیم. این ژن­ها به دو گروه ژن­ های فعال کننده عمل تقسیم سلولی و ژن ­های متوقف کننده عمل تقسیم تعلق دارند. دسته اول، سرعت دهنده­ هایی هستند که “اُنکوژن”ها نامیده می ­شوند و فعالیت غیر طبیعی آن­ها به ایجاد تومور بدخیم منجر می ­شود. دسته دوم، مهار کننده ­هایی هستند که “آنتی­اُنکوژن” ها و یا ژن ­های از بین برنده تومور نام دارند. بعکس دسته اول، فعال شدن این ژن­ ها تکثیر سلولی خارج از کنترل و در نتیجه گسترش سرطان را متوقف می ­کند.

در میان این دو گروه، شناخت برخی اهمیت بیشتری دارد.

از آنجا که شناخت ژن ­های مرتبط با سرطان در پیشگیری از سرطان اهمیت ویژه ­ای دارد، نخست به ژن ­های اُنکوژن می ­پردازیم: باید بدانیم که اُنکوژن­ ها یا ژن­ های تومورزا، ژن­ های تغییر یافته ­ای هستند که در حالت عادی جفت پروتئین­ های موسوم به “فاکتورهای رشدسلولی” را که در کنترل رشد و تکثیرسلول ­ها نقش دارند، بیان و یا به اصطلاح کُد می ­کنند. این فاکتورها همانطور  که از نام آنها بر می ­آید، همانند کُد عمل می ­کنند. فاکتورهای رشد از یک پروتئین دریافت کننده که در سطح سلول و یا بهتر بگوییم در غشای خارجی سلول و یا پوسته سولی قرار می­ گیرد و نیز از یک پروتئین حامل پیام که در خارج سلول تولید کننده جای می ­گیرد تشکیل شده است. پروتئین حامل پیام، دریافت کننده خاص خود را جستجو می ­کند و در صورت یافتن آن، کاملاً بر روی آن جای می ­گیرد. ارتباط میان حامل پیام و گیرنده بگونه ­ای است که سیگنالی از خارج به سلول حامل گیرنده، انتقال می­ یابد. این روند شبیه زمانی است که کسی زنگ خانه ­ای را به صدا در می ­آورد. این سیگنال با انتقال به همه ذرات در سراسرسلول پخش می ­شود و ژن­های تغییر وضعیت دهنده سلول، ژن تکثیر سلولی را فعال می ­کنند.

در میان آنتی­اُنکوژن ­ها، یک ژن از اهمیت بیشتری برخوردار است و به همین دلیل باید آن را بشناسیم. این ژن “پی ۵۳” و یا “محافظ (نگهبان) ژنوم” نام دارد. بیشتر گفته ­ایم که سلامت ژنوم یک سلول تا چه اندازه مهم است و حتی دیدیم که سیستم خوانش بارها هر دو رشته دی ان آ را بررسی می ­کند تا در صورت مشاهده ناهنجاری رند ترمیم را فعال سازد.

رشته دی ان آ مانند سی دی موسیقی که روی دور تکرار قرار گرفته باشد، خوانده می­ شود و این روند خوانش مدام در حال اجرا است. تصور کنید که از میان ۳۰ هزار ژن، تنها یکی و آن هم ژن موسوم به پی ۵۳، وظیفه گوش کردن به این خوانش را دارد. این ژن  تا زمانی که خوانش از روی دی ان آ سالم صورت گیرد که اشتباهی در آن وجود ندارد، هیچکاری انجام نمی ­دهد. برعکس، در صورتی نوای این خوانش مربوط به یک سلول پیر باشد و یا به دی ان آیی مربوط باشد که سیستم ­های ترمیمی آن مؤثر واقع نشده ­اند، پی ۵۳ به جای نوای هماهنگ، صداهای درهمی می ­شنود که از تصحیح نشدن خطاهای ژنومیک ناشی شده است. پی ۵۳ با شنیدن این صداهای ناموزون، ناگهان سلولی را که در آن قرار دارد، می ­کُشد.

پی ۳۵ ترجیح می ­دهد پیش از آنکه سلولی با دی ان آ معیوب بتواند برای سایرسلول ­ها خطر ساز شود، با کُشتن خود به عمر سلولی که خود در ان جای دارد، پایان دهد.

دانستیم که یک سلول گیرنده ­های زیادی را که محرک رشد و بسیار حساس هستند و نیز حاملان پیام تحریک سلول را که در زبان پزشکی به آن­ها فاکتورهای رشد گفته می ­شود، تولید می ­کند. این حجم انبوه محرک­ های تقسیم سلولی شرایط مساعدی برای بروز سرطان فراهم می ­آورد. در چنین شرایطی اگر  ۵۳ و یا سایر آنتی ­اُنکوژن ­ها به دلیل جهش، عمل نکره و فعال نشوند، همه خطاهای ژنومیک ناگزیر به مشکل تکثیر  مهار نشده یک سلول و ایجاد تومور بدخیم منجرمی­ شود.

حال می ­خواهیم بدانیم که اصول کلی تعیین کننده روابط میان ژن­ ها، سرطان و تغذیه چیستند؟

علمی که بررسی این روابط می ­پردازد “نوتریژنومیک” و یا “فعالیت مواد مغذی در سطح مولکولی” نام دارد. هر چند که این علم هنوز شناخته شده نیست اما باید آن را به رسمیت شناخت. انتشار تعدادی از پژوهش­ های این علم آغاز شده است. هر چند که هنوز این تحقیقات خیلی قابل اعتماد نیستند اما دست کم مسیرهای مطالعاتی جالبی را برای علاقه­ مندان به پژوهش در این زمینه گشوده ­اند.

اکنون می­ دانیدکه یک سلول در بدن ما باید بیش از ۸۰۰ بار در ثانیه، مجموعه ­ای کامل از ۴۶ کروموزوم بسازد. برای ساخت هر چیز، چه این عمل در مقیاس بی ­نهایت کوچک یک سلول صورت گیرد و یا در ابعادی بسیار بزرگ، دو عامل ماده و انرژی مورد نیاز است.

در مورد سلول ­های ما هم که تقسیم می­ شوند و قبل از آن باید کروموزوم بسازند، وضعیت به همین منوال است. سلول برای ادامه فعالیت­ های خود به ماده و انرژی نیازمند است. سلول تنها از یک را ه و آن هم از طریق سوزاندن قند، انرژی مورد نیاز خود را تأمین می ­کند. سلول نمی ­تواند همانند ما برای تأمین انرژی خود از سوزاندن چوب، زغالسنگ، نفت و یا انرژی هیدرولیک و هسته ­ای استفاده کند. سلول تنها با سوزاندن یک ماده به نام قند، انرژی مورد نیاز خود را تولید می­ کند. این قند ممکن است یک ماده قندی باشد که فرد آن را خورده است و یا قندی که به منظور مقابله با کمبود احتمالی قند به اشکال گوناگون در بدن ذخیره شده است. برای سوزاندن قند، سلول به اکسیژن هم نیازمند است. اکسیژن به طور مداوم، توسط خون تازه و به کمک حاملان اکسیژن موجود در گلبول ­های قرمز که “هموگلوبین” نام دارد در اختیار سلول قرار می ­گیرد. در حقیقت رنگ سرخ خون نیز از ترکیب هموگلوبین با اکسیژن ایجاد می ­شود.

قند و اکسیژن عوامل اساسی و لازم برای تولید انرژی در سلول ­های ما هستند. البته منظور ما همه سلول ­های طبیعی بدن است. چربی و پروتئین نیز بعنوان دو ماده مغذی پایه، مواد مورد نیاز سلول را تشکیل می ­دهند. چربی­ها یا لیپیدها در صورت نیاز می ­توانند به قند تبدیل شوند تا برای تولید انرژی همانطور که اندکی قبل از آن صحبت کردیم، سوزانده شود.

پروتئین در واقع اصلی ترین ماده ­ای است که برای تولید همه موجودات زنده، به کار می ­رود.

تصورکنید قرار است خانه ­ای بسازید، برای این کار به مصالح و آجر (پروتئین ­ها) و انرژی (قند ها) نیاز دارید. چربی­ ها هم در این میانه به انرژی­ رسانی و تغییر دادن پروتئین­ ها برای برخورداری از ویژگی ­های مورد نیازشان در ایفای نقش خاص خود، به کار می ­روند.

علاوه بر این سه ماده اصلی، شما برای تأمین استحکام، زیبایی و کارآیی بخش های مختلف این خانه  و همچنین برای بعهده گرفتن نقش سیمان، چسب و سیم­ های برق، باید از ترکیبات دیگری نیز استفاده کنید که ویتامین ­ها، مواد معدنی عناصر فلزی و مقادیری از مولکول ­هایی با ساختار بسیار ساده را شامل می­ شود. این مولکول ­ها وظیفه انجام، کاتالیز و تنظیم واکنش ­های ضروری برای عملکرد سلولی را برعهده می ­گیرند.

اکنون سؤال ساده ­ای از شما می ­پرسم: همه این مواد از کجا می ­آیند؟

منظورم این پروتئین ­ها، لیپیدها، گلوسیدها، ویتامین ­ها و یا سایر املاح معدنی است.

پاسخ بسیار ساده است؛ همه این­ها توسط مواد خوراکی وارد بدن می ­شود. اکسیژن مورد نیاز را هم با تنفس به بدن خود می ­رسانیم.

اگر غذایی که می ­خوریم از کیفیت بالایی برخوردار نباشد یا آن که با نیازهای ما تطابق نداشته باشد، می ­تواند مکانیسم عملکرد سلولی ما را دچار اختلال کند. مطمئناً ما سلول­ های خود را به وسیله آنچه می ­خوریم، می ­سازیم!

این همه ماجرا نیست؛ همانطور که عقل سلیم و منطق به شیوه خود به ما القا می ­کند، ما اکنون می ­دانیم که ترکیبات زیستی موجود در غذای ما بطور مستقیم می­ تواند بر روند ترمیم دی ان ا، سازوکارهای گوناگون سلولی، فعال سازی و برعکس غیر فعال کردن ژن ­های ما، همچنین بر تولید “کارسینوژن” (عواملی که باعث تغییرات سرطان زای دی ان آ می ­شود) درونی و یا حتی بر سم زدایی و از بین بردن آنها، تأثیر بگذارد. تغذیه در نهایت می ­تواند بی ­واسطه و بطور مستقیم بر قابلیت دی ان آ برای آماده شدن و تکثیر در مراحل قبل از تقسیم سلول، تأثیر بگذارد.

تغذیه مولکولی یعنی همین! این علم همزمان هم علم مواد خوراکی است و هم علم بررسی تأثیر غذای ما بر تحریک، توقف و یا زمینه چینی برای بروز برخی از واکنش های شیمیایی که می تواند نقش بسیار مهمی در ایجاد سرطان ایفا کند.

تأثیر ترکیبات زیستی خوراکی

به نظرم بهتر می آید پیش از پرداختن به تأثیر مواد غذایی گوناگون، ابتدا تصوری از تأثیر برخی از مواد خوراکی بر نظام ساماندهی تکثیر سلولی در اختیار شما بگذارم. می خواهم با شما از رابطه تغذیه با نظام های ترمیم دی ان آ، فعال سازی ژن ها، افزایش تمایز سلول ها، تولید سموم سرطان زا و یا سم زدایی، صحبت کنم. بعنوان مثال، بطور کلی می دانیم که سوء تغذیه قابلیت ترمیم دی ان آن را کاهش می دهد؛ بعکس میوه ای مانند کیوی و یا املاح معدنی مانند سلنیوم سبب تقویت این قابلیت می شود. همچنین مطالعات اخیر نشان داده است که عصاره و یا آب میوه های سرشار از “لیکوپن” به میزان قابل توجهی فعالیت سیستم های ترمیم کننده دی ان آ را بهبود می بخشد.

همچنین می دانیم ژن ­ها قابلیت فعال شدن دارند و این امر بسادگی هم اتفاق می افتد؛ اما اگر چنین نشود، ژن این قابلیت را از دست داده و به یک ژن غیرفعال تبدیل می شود که هیچ چیز نمی تواند آن را فعال کند. برای متوقف شدن فعالیت یک ژن، کافی است که ژن مورد نظر به مولکول هایی بچسبد که در اطراف خود، اتم های کربن و هیدروژن دارند.

این روند به منظور جلوگیری از فعالیت ژن­ های خطرناک مانند اُنکوژن ها، در طبیعت بسیار مورد استفاده قرارگرفته و از فعالیت این ژنها ممانعت بعمل می آورد. این امربه دو نوع آنزیم با عملکرد متضاد وابسته است. آنزیمی که ژنها را خاموش می کند، “هیستون استیل ترانسفراز” (HAT) نام دارد و آنزیمی که فعالیت عکس آن را بر عهده دارد، “هیستون داستیلاز” (HDAC) نامیده می شود.

امروز می دانیم که برخی از مواد خوراکی با مهار HDAC، خطر بروز سرطان را کاهش می دهند. این مواد در اسید “بوتیریک” وجود دارد که خود از تخمیر موادی چون “پلی ساکارید”ها یا چند قندی ها، “دی آل دی سولفید” موجود در سیر و یا تخمیر “سولفورافان” موجود درکلم در روده انسان، بوجود می آید.

امروز می دانیم که مشتقات اسید رتینوئیک که مثلاً در هویج موجود است و برخی از اسیدهای چرب اشباع نشده مخصوصاً از نوع موجود در روغن ماهی، می توانند سلول را به تمایز که قابلیت تکثیر سلول را کاهش می دهد، تحریک کنند و از این جهت، عوامل ضد سرطان فوق العاده ­ای محسوب می ­شوند.

در نهایت، بحث بسیار جالب، مکانیسم تولید سموم سرطان زا و نیز مکانیسم سم زدایی آنهاست را به پایان می رسانیم.

در همه آنچه که می خوریم و می آشامیم، همچنین در خارج از بدن ما و گاه درنتیجه عملکرد طبیعی اعضای بدن ما،موادی وجود دارد و یا به وجود می آید که تحت تأثیر محرک­ های زیستی متابولیک می توانند به مواد سرطان زا تبدیل شوند. آنزیم هایی که می توانند مواد سرطان زا تولیدکنند، “فاز اول” نامیده می شوند و تقریباً در بدن همه انسان ها وجود داشته و می توانند کم یا زیاد فعال باشند.

ژنتیک وجود و یا فقدان این آنزیم را در بدن و یا میزان فعالیت آن را تعیین می کند. به دیگر سخن این امر را که بدن ما چنین آنزیمی را در خود داشته باشد یا نه و این که فعالیت آن در بدن ما اندک باشد و یا بسیار زیاد از والدین خود به ارث می بریم. شناخته شده ترین آنها آنزیم های “سیتوکروم پی ۴۵۰″، آنزیم های “پروکسیداز” و یا آنزیم های “ترانسفراز” هستند. این آنزیم ها بطور مثال پاسخ این پرسش هستند که چرا برخی از افراد سیگاری به سرطان ریه مبتلا می شوند اما برخی دیگر نه.

این آنزیم­ ها با آغاز استعمال دخانیات، موادی با ویژگی سرطان ­زایی بسیار بالا تولید می کنند. به این ترتیب اگر شما به طور ارثی در بدن خود مقدار زیادی از این آنزیم داشته باشید، بدن شما مقدار زیادی ماده سرطانزا را که خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش می دهد، تولید می­کند؛ حتی اگر میزان استعمال دخانیات بسیارکم باشد. بالعکس اگر بدن شما فاقد این آنزیم باشد و یا مقدار آن در بدن شما اندک باشد، می توانید بدون نگرانی از بالا بودن خطر بروز سرطان ریه، سیگار بکشید.

همان طور که انتظار می­رود، در زمانی که هیدروکربن­ های چند حلقه ­ای موجود درگوشت های بسیار پخته و یا کباب شده بر روی آتش و یا “افلاتوکسین”ها  خوشبختانه امروزه میزان آن در بادام زمینی و پسته کاهش یافته  وارد بدن شود، وضعیت مشابهی با آنچه در مورد استعمال دخانیات به آن پرداختیم رخ می دهد.

اکنون ثابت شده است که آب گریپ فروت و سیر می ­توانند آنزیم ­های فاز اول را از میان برده و به دنبال آن، خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهند.

آنزیم ­هایی هم وجود دارند که بدن را از ترکیبات سرطان زا سم زدایی می کنند، پیش از آنکه بتوانند تأثیر مخربی در بدن داشته باشند. به آنها آنزیم های “فاز دوم” می گویند و معروف ترین آنها “گلوتاتیون اس  ترانسفراز” نام دارد. وقتی این آنزیم ها فعالیت کنند، بیشتر ترکیبات بالقوه سرطان زا را بطور مؤثر سم زدایی می کند.

این آنزیم ها توسط “ایزوتیوسیانات” که در کلم بروکسل، کلم سفید و بروکلی وجود دارد، تحریک و فعال می شوند.

اکنون به کمک عقل و منطق و نیز تجربیات علمی می دانیم که لزوماً میان آنچه می خوریم و خطر ابتلا به سرطان، رابطه ای وجود دارد. همچنین چرایی و چگونگی این رابطه را مشاهده کردیم.

تاکنون و در طی این مبحث به آنچه که باید و نباید انجام دهیم، اشاره کردیم. ما این مباحث را تا جای ممکن و عمیقاً مورد مطالعه قرار دادیم؛ البته ممکن است همین اطلاعات در دل برخی از مخاطبان هراس ایجاد کرده باشد. اطمینان خاطر داشته باشید که این مباحث نه برای نگران کردن شما بلکه برای آنکه بدانید امر تغذیه و آنچه در ادامه مباحث به آن می پردازیم تا چه اندازه جدی است، بیان شده است. همه این اطلاعات نتیجه مدت طولانی تفکر و تعمق، بررسی همه دانسته ها و اثبات آنها توسط منطق است.

مطالعه ادامه این کتاب، آسانتر خواهد بود و دیگر از کلمات سخت و پیچیده علمی در آن خبری نخواهد بود. در ادامه مبحث تنها به مواد خوراکی و بهترین راههای تغذیه برای کاهش خطر ابتلا به سرطان، پرداخته می ­شود.

این مباحث در وهله نخست به مطالعه و شناساندن گروه عظیمی از موادغذایی پرداخته و با “توصیه ­های ضد سرطانی” به پایان خواهد رسید.

لطفاً چند لحظه توقف کنید و در مورد آنچه که معمولاً در مورد رژیم ­های غذایی به شما گفته می ­شود، تعمق کنید: “یک رژیم خاص می ­تواند برای همه مناسب باشد”.

دقت داشته باشید که یک رژیم هرگز نمی ­تواند همزمان هم برای زن جوانی که بدن او سرشار از هورمون ­های زنانه­ ای است که برای سینه او سرطان­ زا هستند، مفید باشد و هم برای زن یائسه ­ای که ترشح این هورمون ­ها در بدن او زیاد نیست. همانطور که رژیم غذایی یک مرد غیرسیگاری نمی ­تواند با رژیم یک زن چاق سیگاری یکسان باشد، چون بدن این زن باید هر روز میلیون ها اثر و جراحت سرطان­ زایی را که مصرف سیگار بر روی دی ان آ وی ایجادکرده است، ترمیم کند.

ما تلاش می ­کنیم تا در ادامه توصیه ­های ضد سرطانی را که واقعاً ویژه شماست، به شما پیشنهاد کنیم.

پس به ما اعتماد کنید. بدون فوت وقت و به دقت، بررسی همه آنچه را که در غذای روزانه ما وجود دارد، آغاز می ­کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>