رژیم غذایی به عنوان دارو (قسمت اول)

یک رژیم غذایی سالم، مواد مغذی مورد نیازتان را برای حفظ بدن شما در بهترین وضعیت تأمین می ­کند. علاوه بر این، شواهد مطرح کننده آنند که خوب غذا خوردن ممکن است از خطر بسیاری از مشکلات طبی جدی شامل بیماری قلبی، فشارخون بالا و سرطان جلوگیری کند یا آن را به حداقل برساند.

رژیم غذایی و غذاها به عنوان دارو

در این مبحث توضیح داده می­ شود که امروزه متخصصان تغذیه در مورد چگونگی استفاده از غذا برای جلوگیری، تسکین یا درمان ناراحتی شما چه می ­دانند (همراه با نکاتی در مورد اینکه چه چیزهایی در دنیای تغذیه در حال تغییر است).

تعریف غذا به عنوان دارو

نکته: با یک تعریف شروع می­ کنیم. غذایی که مانند دارو عمل می­ کند، غذایی است که خطر ابتلا به یک مشکل طبی خاص را افزایش یا کاهش می­ دهد یا اثرات یک مشکل طبی را برطرف می ­کند یا تسکین می دهد.

به عنوان مثال:

* خوردن غذاهای حاوی مقدار زیاد بتاکاروتن (ماده شیمیایی طبیعی موجود در میوه­جات و سبزیجات زرد پررنگ و سبز تیره که بدن شما آن را به ویتامین A تبدیل می ­کند) همراه با ویتامین C، ویتامین E و روی، با کاهش خطر استحاله وابسته به سنِ ماکولا (ارگانی که در ته چشم شما وجود دارد و شما را قادر به درک نور می­ کند) از بینایی شما محافظت می­ کند.

* خوردن غذاهایی مانند سبوس گندم که غنی از فیبر غذایی نامحلول است (نوعی فیبر که در روده ­های شما حل نمی­ شود) غذا را با سرعت بیشتری از مجرای روده­ای شما عبور می دهد و تولید مدفوع نرم و حجیم می ­کند که خطر یبوست را در شما کاهش می­ دهد.

* به نظر می ­رسد که غذاهایی مانند لوبیا که سرشار از فیبر غذایی محلول هستند (فیبری که در مجرای روده ­ای شما حل می ­شوند) به پاکسازی بدن شما از کلسترول در گردش خون کمک می­ کند و مانع از چسبیدن آن به شریان­های تان می­شوند. با این کار خطر بیماری قلبی در شما کاهش می ­یابد.

* خون غذاهای غنی از کلسیم به مقدار کافی، رشد استخوان­ های قوی در اوایل زندگی را تضمین می ­کند و در سن بالاتر نیز به حفظ تراکم استخوانی کمک می ­کند.

* خوردن غذاهای پر ادویه مانند چیلی، غشای پوشاننده بینی و حلق را تحریک به تشرح مایع آبکی می ­کند که موجب می­ شود هنگام سرماخوردگی راحت تر عطسه کنید.

* خوردن (یا نوشیدن) غذاها (یا نوشیدنی ­ها) حاوی مواد تغییردهنده ­ی خلق مانند کافئین و فنیل اتیل آمین (FEA) ممکن است زمانی که احساس افسردگی می­کنید خلق تان را بهتر کند یا زمانی که  دچار تنش هستید به شما آرامش بدهد.

لذت استفاده از غذا به عنوان دارو در آن است که ارزان ­تر و خوشایندتر از درمان ناخوشی ­ها با دارو است. در صورتی که حق انتخاب وجود داشته باشد، چه کسی نمی ­خواهد که سطح کلسترولش با جو دوسر یا چیلی (تمام لوبیاهای خوشمزه ­ای که با فیبرهای غذایی محلول بسته­ بندی شده­ اند) کنترل شود، به جای آنکه مجبور به استفاده از دارویی شود که عوارض جانبی احتمالی مانند نارسایی کلیوی و آسیب کبدی دارد؟!

امتحان کردن رژیم­ های غذایی با اثرات طبی قطعاً مفید

بعضی غذاها و رژیم­ های غذایی به حدی برای بدن شما خوب است که جای هیچ سؤالی در مورد توانایی آنها برای سالم نگه داشتن شما یا ایجاد احساس بهتر در زمان ناخوشی باقی نمی ­گذارد. به عنوان مثال: اگر شما جراحی شکمی داشته اید، همه چیز را در مورد رژیم ­های غذایی آبکی می­ دانید (رژیم غذایی آب گوشتِ آبکی ژلاتینی و شفاف که پزشک بعد از عمل برای شما تجویز می ­کند تا از طریق دهان بدون ایجاد ناراحتی در دستگاه گوارش تان تغذیه شوید).

یا کسی که دیابت نوع I دارد (یک عدم توانایی ارثی برای تولید انسولین مورد نیاز برای فرآوری کربوهیدرات ­ها) می ­داند که توانایی او برای تعادل کربوهیدرات، چربی ­ها و پروتئین ­ها در رژیم غذایی روزانه برای پایدارسازی ناخوشی ­اش مهم است. سایر رژیم های غذایی مورد تأیید عبارت است از:

ó رژیم غذایی کم کلسترول، چربی اشباع شده پایین: نوع پایه که تحت عنوان رژیم غذایی مرحله یک شناخته می­ شود به عنوان اولین قدم برای کاهش سطح کلسترول فرد به کار می رود. در این رژیم غذایی مصرف کلسترول به کمتر از سیصد میلی­گرم در روز محدود می ­شود و ورودی تام چربی به کمتر از سی درصد کالری تام مورد نیاز روزانه رسانده می ­شود.

امتیاز این رژیم غذایی آن است که یک راه نسبتاً بی­ دردسر برای کاهش وزن است.

 ó رژیم غذایی پرفیبر: رژیم غذایی پرفیبر عبور غذا از مجرای گوارشی را تسریع می­ کند. از این رژیم غذایی برای جلوگیری از یبوست استفاده می ­شود.

اگر شما در دیواره­ی کولون­تان دیوِرتیکول (بیرون زدگی مخاطی) داشته باشید، یک رژیم غذایی پرفیبر احتمال عفونت را کاهش می ­دهد. این رژیم همچنین ناراحتی ناشی از سندرم روده ­ی تحریک پذیر را (که بعضی مواقع به آن معده ­ی عصبی نیز می ­گویند) تسکی می ­­دهد، یک امتیاز دیگر: رژیم غذایی سرشار از فیبرِ محلول، کلسترول را نیز پایین می ­آورد (به قسمت قبلی «تعریف غذا به عنوان داور» رجوع کنید)

ó رژیم غذایی با محدودیت سدیم: سدیم، آب دوست (هیدروفیل) است (هیدرو= آب، فیل= دوست دار). سدیم میزان آب نگه داشته شده در بافت ­های بدن را افزایش می ­دهد. یک رژیم غذایی کم نمک، اغلب احتباس آب را کاهش می ­دهد که می تواند در درمان فشار خون بالا، نارسایی احتقانی قلب و بیماری کبدی درازمدت تأثیر مثبت داشته باشد.

به هر حال، تمام سدیم رژیم غذایی شما از نمک روی میز غذا تأمین نمی ­شود.

ó رژیم غذایی با پتاسیم زیاد: از این رژیم غذایی برای مقابله با از دست دادن پتاسیم ناشی از مصرف دیورتیک ­ها (مدرها؛ داروهایی که حجم و تواتر ادرار را افزایش می دهد و موجب از دست دادن پتاسیم بیشتری از طریق ادرار می شود) استفاده می کنند. همچنین بعضی شواهد مطرح کننده آن است که رژیم غذایی با پتاسیم زیاد ممکن است فشار خون را اندکی پایین بیاورد.

ó رژیم غذایی کم­پروتئین: این رژیم غذایی برای افراد دچار بیماری کبدی یا کلیوی مزمن یا عدم توانایی ارثی متابولیزه کردن اسیدهای آمینه (بلوکه های سازنده­ ی پروتئین) توصیه می شود. رژیم غذایی کم پروتئین، میزان محصولات دفعی پروتئین در بافت های بدن را کاهش می دهد و بنابراین احتمال آسیب بافتی تقلیل پیدا می ­کند.

استفاده از غذا برای جلوگیری از بیماری

استفاده از غذا به عنوان یک پیشگیری کننده­ ی عمومی موضوع کنجکاوی برانگیزی است. واقعیت آن است که بیشتر شواهد بی ­اساس («من این کار را انجام دادم و فلان اتفاق افتاد») مطرح کننده­ ی آنند که خوردن بعضی غذاها و اجتناب از بعضی دیگر می تواند خطر بعضی بیماری های جدی را افزایش یا کاهش دهد. اما این شواهدِ بی اساس، علمی نیستند. شواهد مهم­ تر، شواهد به دست آمده از مطالعات علمی است که براساس آنها گروه­ های مختلف، با رژیم های غذایی متفاوت، برای دیدن اینکه چگونه چیزهایی مانند استفاده یا اجتناب از چربی، فیبر، گوشت، محصولات لبنی، نمک و سایر غذاها بر خطر بیماری های خاصی تأثیر می گذارند، به طور پیگیر بررسی می­ شوند.

بعضی مواقع، بررسی ها یک اثر عجیب را نشان می ­دهد (چربی گوشت، خطر سرطان کولون را افزایش و محصولات لبنی پرچرب، خطر آن را کاهش می ­دهد). گاه مطالعات هیچ اثری را نشان نمی­ دهند. بعضی وقت ­ها (من از این گروه بیشتر از بقیه خشم می ­آید) این مطالعات به نتایجی می ­رسند که هیچ کس انتظارشان را ندارد. به عنوان مثال، در سال ۱۹۹۶، پژوهشی برای دیدن اینکه آیا یک رژیم غذایی سرشار از سلنیوم خطر سرطان پوست را کاهش می ­دهد یا خیر، طراحی شد. بعد از چهارسال، پاسخ «نبود شواهد قابل توجه» بود.

اما پس از آن محققان (البته به طور تصادفی) دریافتند که در افرادی که مقدار زیادی غذاهای حاوی سلنیوم خورده بودند خطر سرطان ریه و سرطان پروستات پایین تر بود. طبعاً محققان فوراً یک مطالعه ی دیگر را تنظیم کردند که به خوبی نتایج غیر قابل انتظار مطالعه ­ی قبلی را تأیید کرد.

غذاهایی که علاوه بر داشتن مواد مغذی خوبِ پایه، فایده ­ی طبی نیز دارند، «غذاهای عمکردی» نامیده می شوند. میوه­ جات و سبزی جات غنی از ویتامین A مسلماً غذاهای علمکردی هستند که مانع از شب کوری (عدم توانایی دید واضح در نور کم) می ­شوند و در عین حال کالری و چربی پایینی دارند. دومین نوع غذاهای عملکردی آنهایی هستند که یک نتیجه طبی خاص را حاصل می کنند مثلاً  غذایی که به واقع می تواند یک واکسن را به شما برساند (می توانید مطالبی در این مورد در قسمت های بعدی همین مبحث بخوانید)

به جنگ بیماری­ های ناشی از کمبود مواد رفتن

 ساده ­ترین توانایی غذا به عنوان یک داروی پیشگیری کننده، توانایی آن برای رفع کردن یک بیماری ناشی از کمبود مواد است. این بیماری زمانی اتفاق می ­افتد که شما مقدار کافی از یک ماده مغذی خاص دریافت نکنید. به عنوان مثال، افرادی که کمبود ویتامین C دارند دچار اسکوروی می شوند (بیماری کمبود ویتامین C). شناخت مشخصات یک بیماری ناشی از کمبود مواد، این حسن را دارد که می توان به آسانی با اضافه کردن مواد مغذی مربوطه به رژیم غذایی آن را درمان کرد. همان طور که افراد متبلا به اسکوروی با خوردن غذاهایی مانند مرکبات که غنی از ویتامین C هستند، درمان شدند.

جنگیدین با سرطان به کمک غذا

آیا رژیم غذای ضدسرطان وجود دارد؟ در حال حاضر، به نظر می ­رسد که پاسخ این سؤال «شاید» باشد. مشکل آنجاست که سرطان یک بیماری نیست بلکه انواع مختلف دارد. به نظر می­ رسد بعضی غذاها در برابر بعضی سرطان های خاص از شما محافظت می ­کند و به نظر نمی  ­رسد هیچ کدام برای محافظت علیه همه نوع سرطان کافی باشد. به عنوان مثال:

® میوه­ جات و سبزی جات: گیاهان حاوی بعضی مواد ضدسرطان بالقوه هستند؛ مانند آنتی­اکسیدان­ ها (مواد شیمیایی که مانع از قلاب شدن قطعات مولکولی به نام رادیکال آزاد و تشکیل ترکیبات سرطان­زا می­شوند)، ترکیبات شبه- هورمونی که استروژن های طبیعی و مصنوعی را جابه­جا می ­کنند و ترکیبات گودگردی که با واکنش ­های بیوشیمیایی منجر به تولد و رشد سلول ­های سرطانی تداخل ایجاد می­ کنند.

® غذاهای سرشار از فیبر غذایی: انسان­ها نمی توانند فیبر غذایی را هضم کنند ولی باکتری ­های مفیدی که در روده ­ی شما زندگی می ­کنند می توانند این کار را انجام دهند. با هضم فیبر در روده، باکتری ­ها اسید های چربی را آزاد می­ کنند که به نظر می ­رسد سلول­ ها را از سرطانی شدن حفظ می ­کند.

علاوه بر این، فیبر با حرکت سریع غذا از بدن شما به کاهش تشکیل ترکیبات سرطانی کمک می ­کند.

بیش از سی سال، پزشکان فرض کرده بودند که خوردن مقدار زیاد فیبر غذایی خطر سرطان کولون را کاهش می ­دهد ولی در سال ۱۹۹۹ داده ­های به دست آمده از مطالعه­ی درازمدت سلامتی پرستاران بِرایهام بوستون و زنان بستری در بیمارستان و زنان دانشکده سلامت عمومی هاروارد، صحت این نتیجه گیری ها را زیر سؤال برد. در سال ۲۰۰۵، مطالعات بسیار گسترده ای (یکی از آنها بیشتر از ۳۵۰٫۰۰۰ نفر را شامل
می­ شد) تأیید کردند که فیبر غذایی هیچ اثر محافظتی علیه سرطان کولون ندارد اما حتی اگر فیبر غذایی با سرطان نجنگد، می ­تواند مانع از یبوست شود. داشتن یکی از این دو فایده هم بد نیست.

® غذاهای کم چرب: به نظر می­ رسد که چربی غذا تکثیر انواع مختلفی از سلول­ های بدن را افزایش می دهد (وضعیتی که ممکن است منجر به تکثیر خارج از کنترل سلول ­ها تحت عنوان سرطان گردد) اما ممکن است تمام چربی ­ها به یک اندازه مقصر نباشند. براساس مطالعات بسیار، به نظر می رسد که چربی گوشت با افزایش خطر سرطان کولون مرتبط است ولی چربی موجود در غذاهای لبنی سرطان ­زا نیست. به هر حال، ارتباط بین چربی غذایی و سرطان در هاله­ ای از ابهام باقی مانده است.

کمیته­ ی مشورتی جامعه سرطان آمریکا در مورد رژیم غذایی، تغذیه و جلوگیری از سرطان راهنماهایی به چاپ رسانده است که نشان می دهد چگونه می توان از غذا برای کاهش خطر سرطان استفاده کرد. موارد زیر توصیه های جامعه سرطان آمریکا می ­باشند:

– بیشتر غذاهای خود را از منابع گیاهی انتخاب کنید. پنج یا بیشتر از پنج وعده در روز میوه­ جات و سبزی جات بخورید. سایر غذاهای با منشأ گیاهی مانند نان، سریلز، محصولات غله ­ای، برنج، پاستا یا انواع لوبیا را چندین بار در روز بخورید.

– ورودی غذاهای پرچربی به ویژه با منابع حیوانی را محدود کنید.

غذاهایی را که چربی کمی دارند انتخاب کنید مصرف انواع گوشت به ویژه گوشت­ های پرچرب را محدود کنید.

از نظر فیزیکی فعال باشید. وزن متناسب داشته باشید و آن را حفظ نمایید. حداقل در بیشتر روزهای هفته، سی دقیقه یا بیشتر فعالیت متوسط داشته باشید. وزن خود را در طیف وزن سالم نگه دارید.

به سوی فشارخون سالم

بیش از پنجاه میلیون آمریکایی فشار خون بالا دارند (به هیپرتانسیون رجوع شود) فشار خون بالا یک عامل خطرناکِ بیماری قلبی، سکته مغزی و نارسایی قلبی و کلیوی است. درمان سنتی فشار خون بالا شامل داروها (که بعضی از آنها عوارض جانبی نامطلوب دارند)، کاهش ورودی سدیم، کاهش وزن و  ورزش منظم است. داده های اخیر به دست آمده از مطالعه مؤسسه ملی قلب، ریه و خون (NHLBI) «رویکردهای غذایی برای توقف فشار خون بالا» (به اختصار DASH: Dietary Approaches to Stop Hypertention) شواهدی قوی ارائه می ­دهد که براساس آن رژیم غذایی که از قلب شما محافظت می­ کند و خطرِ ابتلای شما به بعضی اشکال سرطان را کاهش می ­دهد ممکن است به کنترل فشار خون شما نیز کمک کند.

رژیم غذایی دش (DASH) غنی از میوه­ جات و سبزی جات به اضافه ­ی محصولات لبنی کم چرب است این رژیم غذایی، چربی پایین تری از رژیم غذایی کم چرب معمولی دارد.

دپارتمان سلامتی USDA/US راهنماهای غذایی و سرویس های انسانی برای آمریکایی ها در سال ۲۰۰۵ توصیه می کنند که بیشتر از ۳۵ درصد کالری تام­ تان را از چربی دریافت نکنید. دش (DASH) می­ گوید برای رسیدن به فشار خون مطلوب این مقدار به کمتر از ۲۷ درصد کاهش یابد.

فشار خون شما با دو عدد انگیزه­ گیری می ­شود که چیزی شبیه این است: ۸۰/۱۳۰٫ عدد اول، فشار خون سیستولیک شماست (نیرویی که زمان پمپاژ قلب علیه دیواره­ های شریانی وارد می ­شود و خون را به بیرون از عروق خونی می ­راند). عدد دوم (عدد کوچک­ تر) فشار خون دیاستولیک می ­باشد (نیروی که بین ضربان قلب به شریان وارد می ­شود).

زمانی که داوطلبان مرد و زن دچار فشار خون بالا در تحقیقات بالینی مراکز طبی بوستون، ماساچوست، دورهام، کارولینای شمالی، بالتی مور، ماریلند و باتون روگ، لوئیزیانا تحت رژیم DASH قرار گرفتند، فشار خون سیستولیک ­شان به طور متوسط ۴/۱۱ شماره و فشار خون دیاستولیک­ شان به طور متوسط ۵/۵ شماره پایین آمد و بر خلاف داروها، رژیم غذایی هیچ عارضه ی جانبی نامطلوبی ایجاد نکرد (البته به جز آنکه خیال خوردن بستی شکلاتی همراه با خامه ی زده شد، کیک و … از افراد گرفته شد  به هر حال هیچ چیز کاملاً بی عیب و نقص نیست).

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>